het nieuwe studiepaneel met de ondertekening aansluitend op de voorgaande paneeltjes

Een week na ons bezoek aan Kremer Pigmente in Duitsland heb ik de tekening voor een nieuwe studie minutieus in inkt overgebracht op het paneel, op zich al een bijzonder tijdrovende klus. Dit eiken paneel is een stuk groter dan de voorgaande twee, maar sluit er wel op aan. Door de afmetingen en de gekozen compositie zal het op zich al een representatief schilderij worden.

Maar de grootste studiewaarde zal het toch moeten krijgen door tussentijds opgedane ervaringen, adviezen en materialen.

Van doorslaggevend belang voor de reconstructie van de Tuin der Lusten is de ruime keuze uit historische pigmenten van de firma Kremer. De warme betrokkenheid en de waardevolle adviezen van Dr. Kremer en zijn team van deskundigen vormen daarbij een bijzondere meerwaarde!

de voor deze studie geselecteerde pigmenten

Over de ondertekening zal ik binnenkort de imprematura aanbrengen, waarna ik met deze pigmenten het schilderij weer ga opbouwen zoals ik dat bij de voorgaande studies deed. De verschillen die zullen ontstaan door de tussentijds verworven kennis en materialen vormen weer een belangrijke stap in de richting van de reconstructie. Aansluitend op de actualiteit kan ik zeggen ook zeker niet over ‘een nacht ijs te gaan’.

Nu ik het dan toch over actualiteit heb, wil ik ook meteen even een artikel uit het Brabant Dagblad van vandaag onder de aandacht brengen. Onder de kop “Nieuw licht op de Tuin der Lusten” meldt deze krant dat er weer een waardevol boek aan de al bijna eindeloze rij kan worden toegevoegd. Alles rond Jeroen Bosch en met name over dit meesterwerk kan voor geïnteresseerden wat mij betreft niet voldoende worden gemeld. Het boek “The Land of Unlikeness”  van Reindert Falkenburg biedt zeker weer nieuwe inzichten in het mysterie dat wij het beste kennen onder de naam “Tuin der Lusten”.

Ik ben benieuwd naar de mogelijke waarde van mijn publicaties. Om deze verder op ieders belangstelling af te stemmen, zal ik het daarom ook leuk vinden hieronder opmerkingen, adviezen of eventuele vragen van jullie te mogen ontvangen. Maar wat mij betreft in ieder geval graag tot een volgend bericht,

Groetjes, Henk

P.S. woensdag 15 februari imprematura aangebracht. 

Op eigen initiatief hebben Luuk Stofferis en ik afgelopen maandag Kremer Pigmente in het Zuid-Duitse Aichstetten bezocht. Voorafgaand aan deze reis bezocht ik de beursvloer en een vijftal lezingen tijdens de BusinessMeetingBrabant, waarover ik in mijn vorige bericht al heb geschreven. Kortom; weer ontzettend veel opgestoken afgelopen maand en alles netjes vastgelegd in verslagen om het uit te dragen.

Kremer Pigmente is wereldwijd DE fabrikant en leverancier van historische pigmenten. De kennis van Dr. Georg Kremer en zijn team is ongeëvenaard. Wij zijn hen dan ook bijzonder dankbaar voor de gastvrije ontvangst en alle goede adviezen.

het scheiden van Azurit

Allereerst is er ‘s-morgens in een uitgebreid gesprek, waarbij de heer Kremer ons zijn bedrijf en wij hem ons project hebben geïntroduceerd, een ruime wederzijdse sympathie ontstaan.

Wij hebben nog meer waardering gekregen voor de werkwijze van de firma Kremer en voor hun historische pigmenten. En dankzij de warme belangstelling voor ons project heeft Dr. Kremer ons optimaal kunnen en willen adviseren over de historische pigmenten zoals Jeroen Bosch die 500 jaar geleden gebruikt kan hebben voor zijn Tuin der Lusten.

Daarna heeft hij ons een bijzonder, maar in wezen toch ook vrij simpel, procedé bijgebracht; het scheiden van grovere pigmenten met de daarbij gebruikelijke hulpmiddelen. Hierdoor kan een pigment in soms wel tien korrelgroottes worden opgedeeld die elk hun eigen kleurschakering hebben. Op deze manier ontstaan dus meerdere kleurgradaties uit één pigment. Dit procedé werd in de middeleeuwen onder het toeziend oog van de meester door leerlingen uitgevoerd. Het aantal te bereiken gradaties hing duidelijk af van de nauwkeurigheid van de leerling en van de kwaliteitseisen en het toezicht van de meester. Voor mij is dit een belangrijke aanvulling op de kennis dat er grovere pigmenten in de onderste lagen werden gebruikt, waarna er in latere lagen fijnere pigmenten (met een andere brekingsindex) overheen kwamen. Het scheidingsproces is erg tijdrovend en vergt een enorme precisie, waardoor tegenwoordig geen enkele schilder het waarschijnlijk nog in zijn hoofd zal halen om dit zelf te doen. Of toch misschien ….., voor de historische verantwoording.

Dr. Kremer biedt ons aan om na de middag terug te komen om verder op de keuze van de beste historische pigmenten in te gaan. Wij nemen deze uitnodiging vanzelfsprekend graag met beide handen aan.

pigmentkeuze op basis van voorstudies en notities, kennis en ervaring

Dan gaan we, aan de hand van de meegenomen studiepanelen en de in Madrid gemaakte notities, voor elke kleur uitzoeken welk beschikbaar historisch pigment het beste is om het origineel te reconstrueren. Ook restauratiedeskundige Eva Eis is daarbij zeer behulpzaam. Zij maakt terloops ook proefstroken en nevenstaande foto.

Om voorlopig verder te studeren en te experimenteren kiezen we 17 verschillende pigmenten en wordt de bestelling klaar gemaakt. En waar Hanneke Groenteman in het programma ‘Sterren op het doek’ zou zeggen; “met dank aan de BankGiroLoterij”, zeg ik nu “met dank aan onze gewaardeerde vrienden van de Reconstructie Tuin der Lusten” kon de bestelling meteen worden betaald en meegenomen.

Dit brengt mij op het punt om weer aandacht te schenken aan de donaties van afgelopen maand. In januari zagen wij dankzij 12 nieuwe “vrienden van de Restauratie Tuin der Lusten” € 370,– bijgeschreven op rekening 1636.76.623 van de Stichting Reconstructie Tuin der Lusten. Allen heel hartelijk dank daarvoor! De 17 historische pigmenten en een flesje speciale olie gingen dit bedrag net iets te boven. Maar met een extra bijdrage van € 343,– van de Stichting Oude Schildertechnieken is het budget gelukkig toch weer gestegen! De speciaal voor dit project op te zetten website www.tuinderlusten.org kan mede daardoor waarschijnlijk over een maand live gaan. Helaas hebben we afgelopen maand de nieuwe donateurs nog niet persoonlijk kunnen bedanken, maar dat zit eraan te komen. Jammer dat we van een paar nieuwe vrienden niet de juiste informatie hebben om hen het bijbehorende ‘certificaat van betrokkenheid’ toe te sturen, maar mogelijk vinden we ook daarop binnenkort het juiste antwoord.

De gekochte pigmenten zijn helaas slechts voldoende voor de komende studies en experimenten. Voor nog meer studies en de uiteindelijke reconstructie is vanzelfsprekend een veelvoud aan materialen nodig. Om hiervoor voldoende draagkracht te creëren willen we opgedane ervaringen en kennis graag door middel van boeiende lezingen delen met groepjes geïnteresseerden. Zegt het voort, zegt het voort!

P.S. Door een probleem met Microsoft Outlook kan ik sinds afgelopen zaterdag helaas geen mailtjes meer ontvangen of verzenden. Hopelijk wordt dat snel verholpen, alhoewel ik eigenlijk ook wel even toe ben aan iets meer ‘rust in de tent’. Gelukkig kan ik deze site normaal beheren zoals jullie zien.

Graag tot ziens, Henk

Na drie bijzonder inspirerende lezingen van achtereenvolgens Commissaris van de Koningin de heer Wim van der Donk, Dennis Karpes van Naga Foundation en Nils Roemen van Durftevragen even de beurs rond en dan snel naar huis om de opgedane inspiratie letterlijk te verwerken. Drie boeiende verhalen van al even boeiende persoonlijkheden in de Brabanthallen tijdens de Business Meeting Brabant.

De heer van der Donk bijt het spits af met een zeer duidelijk en zakelijk verhaal. Kern daarbij is dat we andere economische grootmachten niet mogen onderschatten maar dat we in Brabant ook niet bang moeten zijn.

Het logo van de Naga Foundation. De schep zou hier als beeldmerk beter op zijn plaats zijn, maar dat heb ik helaas nog niet kunnen vinden.

Dennis Karpes, jarenlang DE man achter Dance4Life heeft een nieuwe uitdaging gevonden in de Naga Foundation. Dit project maakt de wereld echt beter! Te mooi en teveel om hier even te vertellen. Maar tegelijk eigenlijk te simpel om waar te zijn en daarom zo reëel en waardevol. Kijk even op hun site, bijvoorbeeld met de link hierboven. DOEN!

‘Lust but not least’ was het woord aan Nils Roemen van “Durf te vragen”. In een sprankelende lezing zet hij gemotiveerd aan tot het vragen om hulp. Voor de “Reconstructie Tuin der Lusten” hebben we nog zoveel vragen. Sommige zijn waarschijnlijk bijzonder simpel te beantwoorden, andere misschien onmogelijk maar toch het stellen waard. Hieronder een paar voorbeelden.

Waar kunnen we dit project het best uitvoeren zodat zoveel mogelijk belangstellenden enthousiast kunnen vertellen over onze ervaringen voor wat betreft de door Jeroen Bosch gebruikte materialen, technieken en werkwijzen?

Over de beschikbaarheid van de juiste historische pigmenten krijgen we volgende week de best mogelijke informatie, maar is er ergens nog eikenhout te koop zoals Jeroen Bosch dat gebruikte?

Hoe bereiken we het best groepjes mensen die geïnteresseerd zijn in een boeiende lezing over het “hoe en waarom” van de reconstructie?

Hoe krijgen we zoveel mogelijk ‘volgers’, bijvoorbeeld op Twitter via @henkgroenendaal?

Wat mag er niet ontbreken op onze website www.tuinderlusten.org die, zoals het er naar uit ziet, over een maand live gaat?

Wie heeft er nog project-gerelateerde vragen die wij misschien nog niet naar buiten hebben gebracht?

Hoe krijgen we mensen zover dat ze hieronder reageren op dit artikel?

Ook de tweede dag van Business Meeting Brabant heb ik twee geheel verschillende maar interessante lezingen bijgewoond.

Allereerst was het de beurt aan Albert Verlinde, als eigenaar van Albert Verlinde Entertainment, die op zeer professionele wijze een boeiend verhaal bracht over het wel en wee van zijn bedrijf. Na hem volgde Marcel Mingers met een losser maar niet minder boeiend relaas. Ook hij komt als de man achter onder andere Extrema Outdoor uit de entertainment branche. Als rode draad in beide lezingen komt duidelijk weer naar voren; breng een vonk over en blijf kort bij jezelf!

Ik kijk terug op twee boeiende dagen (dagdelen) Business Meeting die bijzonder inspirerend zijn voor het project RECONSTRUCTIE TUIN DER LUSTEN. Met dank aan de organisatie!

Van deze bijzondere rondleiding heb ik voor mezelf een verslag gemaakt. Daaruit hier graag aandacht voor twee schilderingen.  Deze zijn beiden voor bezoekers goed en van vrij dichtbij te bewonderen. Allereerst één van de prachtige fresco’s. Deze is voorin tegen de linker muur van de kerk aangebracht.

Hierboven is dit fresco grotendeels te zien. Mij vielen meteen de prachtige portretten op, evenals de geweldige stofuitdrukking. Ook is op verschillende plaatsen te zien waar de kunstenaar zijn werk onderbrak om daarna verder te werken. Fresco betekent letterlijk vers. Een fresco wordt namelijk geschilderd in verse, natte kalk, zonder bindmiddel. De stuclaag zuigt de pigmenten op en na droging kan er dus niet verder worden gewerkt.  Daarom wordt het stucwerk aangebracht in stukken die in enkele uren beschilderd kunnen worden. Zie ook: Fresco in Jeroen Boschtuin.

Een paar details die mijn aandacht trokken. Linksonder is dit fresco gesigneerd: G. ler Geetere , 1911.

Anna Bergmans beschrijft hem eind vorige eeuw in een uitgave van het Katholiek Documentatie- en Onderzoekscentrum te Leuven, (ISBN 90 6186 899 8), als volgt: 

de Geetere, Georges  (1859 – 1929)  schilder – decorateur, leerling Academie Brussel bij Portaels, leraar Academie Halle, decorateur bij plateelfabriek Boch La Louvière, schilderde portretten en historiestukken, specialist frescotechniek, werkte aan monumentale schilderingen o.m. Sint-Pieterskerk Sint-Pieters-Leeuw, Sint-Veronuskerk Lembeek, Seminarie Leo VIII en Sint-Geertruiabdij te Leuven en Sint-Jacobskerk ’s-Hertogenbosch, ontwierp wandtapijten tapijtschool Thiéry te Heverlee. 

Op de foto hiernaast is heel goed te zien hoe de kerk is ontworpen, met een bijzonder hoge toren. De kerk is in 1907 in gebruik genomen met een toren van 19 meter hoogte. Dit fresco uit 1911 toont de kerk met hoge toren, maar deze is in 1924 verhoogd tot 52 meter, duidelijk een stuk lager dan bedoeld. Tot 1927 was dit de voorkant van de kerk, toen werd de huidige voorgevel geplaatst. Het plein waar nu de fontein staat was nog tot 1931 bebouwd met huizen. De Hinthamerstraat had tot die tijd een gesloten bebouwing. Dit is, met een luchtfoto uit die tijd, terug te vinden in het boekje “De Jacob een monument”, geschreven door A. Graus en uitgegeven door het Jheronimus Bosch Art Center.

Als tweede wil ik hier even aandacht schenken aan een heel andere muurschildering. Deze is ‘secco’ geschilderd, dat wil zeggen op een droog oppervlak. Het is een geschenk van Oostenrijk voor de opvang hier van Oostenrijkse kinderen na de Eerste Wereldoorlog, in de jaren 1918 – 1922.

Dus, als u in het Jheronimus Bosch Art Center komt, vergeet dan niet, naast alle moois van Bosch, de muurschilderingen te bekijken.

LET OP: Van 9 tot en met 31 januari 2012 zal het Jheronimus Bosch Art Center gesloten zijn in verband met onderhoud en aanpassingen aan het gebouw en de expositie.

In het kader van dit laatste hoogtepunt wil ik met mijn project “Brabants Volk” zoveel mogelijk Brabantse (culturele) aspecten kenmerkend in beeld brengen. En dat loopt wat mij betreft volgens plan. Tien bekende of karakteristieke Brabanders hebben al geposeerd om evenzovele representatieve onderwerpen weer te geven aan de hand van een portret met bijpassende achtergrond. De portretten op ware grootte, elk schilderij wordt ongeveer een vierkante meter groot. Zo ontstaat er een serie die het hedendaagse Brabant aardig in beeld brengt, lijkt me.

Het project “Reconstructie Tuin der Lusten” heeft al veel meer aandacht gekregen en daardoor ook al heel veel enthousiaste reacties opgeleverd. Maar het heeft ook heel veel meer tijd gekost. Teveel eigenlijk, omdat het resultaat nog lang niet in de pas loopt met alle inspanningen en opgedane ervaringen. Organisatie kost zoveel tijd dat schilderen er vaak bij inschiet, en dat is frustrerend voor een schilder. Zeker als ook de enthousiaste reacties toch telkens weer uitdraaien op uitstel of afstel als het op concrete afspraken aankomt.

Maar dat weerhoudt mij er niet van om door te gaan; om, desnoods met extra moeite, het project tot een bevredigend einde te brengen. Een moeizame maar leerzame weg die me naast alle problemen ook telkens wijst op de ontelbare mogelijkheden. Zo krijgen educatieve en maatschappelijke aspecten steeds meer waarde en kan het project op diverse fronten selfsupporting worden. Maar zover is het nog lang niet; helaas.
Afgelopen week hebben we op de valreep 150 kerstkaarten kunnen verspreiden onder degenen die afgelopen tijd ons met raad of daad hebben gesteund. Helaas hebben we niet alle adressen van mensen die bijvoorbeeld de lezingen hebben bezocht. Mogelijk bedanken we die een dezer dagen voor zover mogelijk nog per e-mail.

Extra dank gaat hierbij nogmaals uit naar PrintConcepts, het Bossche bedrijf dat voor ons de kaartenaktie mogelijk heeft gemaakt.

En natuurlijk ook naar de nieuwe vrienden die afgelopen maand gezamenlijk € 125,– doneerden om het project verder te kunnen uitdragen!

Voor wie nog een goed voornemen voor 2012 heel eenvoudig wil waarmaken: met een donatie van bijvoorbeeld € 20,- op rekening 1636.76.623 t.n.v. Stichting Reconstructie Tuin der Lusten sluit u zich aan bij de “vrienden van de reconstructie” en brengt u de realisatie van dit waardevolle project een stap dichterbij. Bij voorbaat dank; wij houden u daarvoor passend op de hoogte van alle vorderingen en wetenswaardigheden! Voor 2012 staat onder andere een eigen website op het programma. Deze vordert al gestaag. Met nog 85 nieuwe vrienden is de begroting voor komend jaar sluitend en kan de stichting het project passend verder uitdragen. Een goed begin is ……

Inmiddels hebben al een aantal ‘vrienden van de reconstructie’ een donatie gedaan op rekening 1636.76.623 ten name van de “Stichting Reconstructie Tuin der Lusten” en met nog eens 89 vrienden (donaties van minimaal € 20,-) is de begroting voor de geplande investeringen voor 2012 rond.

Het Bossche bedrijf PrintConcepts (klik ook even op deze link om alle mogelijkheden te bekijken) heeft de stichting gesponsord met toepasselijke Kerstkaarten, waarvoor heel hartelijk dank!

Hiermee zal de stichting alle belangstellenden waarvan het adres bekend is de voornoemde wensen toesturen. Zij dankt hiermee iedereen die afgelopen tijd goede tips of waardevolle reacties heeft gegeven. Maar ook de enthousiaste bezoekers van de lezingen en de donateurs.  En …, ‘last but not least’ natuurlijk de deskundige adviseurs die al heel wat tijd in het project hebben geïnvesteerd, belangeloos wel te verstaan!

Voor alle belangstellenden waarvan het adres niet bij de stichting bekend is en voor alle potentiële sympathisanten, heb ik ook hieronder de kerstkaart geplaatst. Als u de tekst niet goed kunt lezen kunt u de kaart groter op het scherm krijger door erop te klikken.

Fijne Feestdagen en hopelijk weer tot binnenkort, Henk

]]> http://www.henkgroenendaal.com/jeroen-bosch/kleurrijk-2012-van-en-voor-de-reconstructie-tuin-der-lusten/feed/ 0 http://www.henkgroenendaal.com/jeroen-bosch/nieuw-studiepaneel-reconstructie-tuin-der-lusten/ http://www.henkgroenendaal.com/jeroen-bosch/nieuw-studiepaneel-reconstructie-tuin-der-lusten/#comments Thu, 01 Dec 2011 17:30:40 +0000 henkgroenendaal http://www.henkgroenendaal.com/?p=1499 November bracht gelukkig weer de nodige ontwikkelingen voor het reconstructie-project.

We hebben het eerste “Certificaat van Betrokkenheid’ uitgereikt aan scheidend wethouder Rodney Weterings, voor de warme betrokkenheid waarmee hij het project adem heeft ingeblazen. ‘Vrienden van de reconstructie’ steunden ons afgelopen maand met in totaal € 160,– aan donaties. Natuurlijk zijn we hen daarvoor bijzonder dankbaar en ook zij kunnen binnenkort het bijbehorende certificaat tegemoet zien.

Na de lezing van Prof. Dr. Ron Spronk op 10 november j.l. in het Jheronimus Bosch Art Center, heb ik daar een paar keer de waardevolle bibliotheek bezocht en er onder meer het boek “Bosch at the Prado” van Carmen Garrido en Roger van Schoute bestudeerd.

eiken paneel ± 80x90 cm

ontwerp ± 80x90 cm

Met speciale dank aan de aanwezige vrijwilligers heb ik er bijzonder waardevolle informatie gevonden en die zoveel mogelijk meteen verwerkt in het volgende studiepaneel. Daarbij heb ik toch voor een andere aanpak gekozen. De volgende studies zullen groter van formaat zijn, zodat ze elk compositorisch een representief deel van de Tuin der Lusten op ware grootte weergeven. Mijn derde paneel is vanzelfsprekend ook weer opgebouwd uit verlijmde eiken delen; 79,8 x 89,9 cm. Dus bijna vier maal zo groot als de voorgaande paneeltjes. Voor de afbeelding heb ik gekozen voor het midden-boven gedeelte van het middenpaneel, zodat het nagenoeg aansluit op de vorige studie. Het paneel is inmiddels voorgelijmd met huidenlijm en voorzien van de nodige gessolagen; vijf in totaal en telkens met de kwast dwars op de vorige laag opgebracht. De eerste in de lengterichting, de tweede in de breedte, enz. Vanaf de derde laag heb ik ook telkens met een schraapstaal het oppervlak bewerkt zodat ik nu een goed paneel heb om op te werken.

paneel na drie lagen gesso, één keer geschraapt

Nu ben ik zover dat ik het ontwerp op het paneel kan overbrengen. Natuurlijk heb ik alle bewerkingen weer gefotografeerd en nauwkeurig beschreven, zodat we straks weten wat we voor dit resultaat goed hebben gedaan en wat toch nog meer studie of onderzoek vereist. Ook kunnen we aan de hand van deze documentatie altijd iedereen vertellen over de aanpak en de opgedane praktische ervaringen. Leuk en leerzaam!

Peter Elsenaar

P.S. Naast de reconstructie was er afgelopen maand toch ook weer een beetje tijd voor mijn project “Brabants Volk”. Een volgend ontwerp ‘staat op de ezel’.

En…, gelukkig ook weer enkele portretten getekend. Voor één keer fungeerde ook Peter Elsenaar, de kersverse Ridder in de Orde van Oranje Nassau, als bijzonder inspirerend model.

N.B. Ieder die het reconstructie-project een warm hart toedraagt en bijvoorbeeld € 20,- overmaakt op de rekening van de Stichting Reconstructie Tuin der Lusten (1636.76.623) rekenen we graag tot onze vrienden en houden we ook graag passend ‘betrokken’ bij het project. Maar u kunt ons ook steunen door andere belangstellenden te wijzen op onze activiteiten. Met de eerste financiële middelen zullen binnenkort presentaties en een afzonderlijke website betaald worden, zodat we nog meer belangstellenden goed kunnen bereiken.

Misschien lijkt zo’n bedrag voor dit omvangrijke project een druppel op een gloeiende plaat, maar dat is zeker niet het geval. Met 100 vrienden hebben we de begroting voor het komend jaar al rond. Met € 2000,- kunnen we namelijk alle nodige voorbereidingen treffen om de reconstructie goed onder de aandacht van mogelijke sponsoren en/of subsidieverstrekkers te brengen. Op zo kort mogelijke termijn wordt er van dat bedrag een eigen website, een eenvoudig foldertje en een representatieve lezing voor genodigden verzorgd.

Rodney Weterings tijdens de opening van expositie The Update in 2009

Maar het allereerste ‘certificaat’ is afgelopen week niet uitgereikt aan de eerste donateur, maar tijdens zijn afscheidsreceptie aan wethouder van cultuur Rodney Weterings. Precies drie jaar geleden heeft hij namelijk met zijn enthousiaste reactie en zijn warme betrokkenheid het project de eerste adem ingeblazen. Zoals afgelopen woensdag meermaals fantastisch werd onderstreept, is dat op zich niet vreemd bij de werkwijze van de scheidend wethouder, maar wel van levensbelang voor initiatieven als het onze. Vandaar dat we onze dank met het eerste officiële certificaat en een boekenbon eenvoudig, maar met oprechte dank, hebben onderstreept.

Natuurlijk proberen we na die eerste impuls al langer op eigen benen te staan. Maar hopelijk zullen we in de toekomst, als dat nodig mocht zijn, de (morele) steun van zo’n betrokken wethouder van cultuur niet missen.

Donderdag 10 november in het Jheronimus Bosch Art Center de 2e lezing van prof. dr. Ron Spronk bijgewoond, waarbij hij een prachtige uiteenzetting gaf van de vorderingen van het Bosch Research and Conservation Project. Jammer dat door akoestiek en techniek de verstaanbaarheid soms te wensen overliet, maar het beeldmateriaal maakte dat ruimschoots goed. Een bijzonder interessante avond dus, waarbij we na afloop in kleinere kring nog wat technische informatie hebben uitgewisseld.

P.S. Draagt u het reconstructie-project ook een warm hart toe? Bent u misschien geïnteresseerd in onze bevindingen en het bijbehorende verhaal?  Wilt u graag door ons gratis en vrijblijvend op de hoogte worden gehouden van het verloop? Al met een donatie van € 20,- op rekening 1636.76.623 t.n.v. de “Stichting Reconstructie Tuin der Lusten” levert u een belangrijke bijdrage! In ruil daarvoor sturen we ook u het ‘certificaat van betrokkenheid’ en houden we u met alle plezier op de hoogte d.m.v. onder andere een gratis lezing (voor betrokkenen).

het artikel in het "Schildersblad"

Gelukkig is er meer! Alhoewel het soms lijkt alsof de geplande reconstructie van de Tuin der Lusten het enige is dat telt.

Maar vandaag mocht ik van de uitgever een exemplaar van het “Schildersblad” ontvangen, waarvoor dank. In dit landelijke vakblad wordt aandacht geschonken aan het fresco in de Bossche Jeroen Bosch tuin. Dit enorme fresco is tot stand gekomen door de samenwerking van leerlingen van de restauratie stukadoorsopleiding en de opleiding oude schildertechnieken, waarbij ik als gast, met beperkte ervaring in deze fantastische techniek, de grisaille van de Tuin der Lusten mocht schilderen. Door op de foto hiernaast te ‘klikken’ wordt deze vergroot en kunt u het artikel lezen.

Daarnaast heb ik vandaag ook weer een naam mogen toevoegen aan mijn project “Brabants Volk”. Werk aan de winkel!

En los van dit alles hebben we gisteren elkaar weer bijgepraat tijdens het wekelijkse portrettekenen bij Riky Schellart.

"Julia"

Gisteren heb ik Julia, die al vier jaar met vaste regelmaat poseert, aan het papier toevertrouwd. Vorige week was de beurt aan Bo, een heuse wereldkampioen ‘streetdance’. Daarvoor hebben we Robert getekend. Allen hier in houtskool en wit krijt op grijs papier.

"Bo"

"Robert"

Maar…, last but not least…, vandaag weer een eiken paneel verlijmd voor een volgende studiepaneel.

Dus uiteindelijk toch al weer terug bij de reconstructie Tuin der Lusten.

Een flink verhaal met belangrijke informatie(!) en dus ook heel wat te lezen; voor de liefhebbers (u bent gewaarschuwd). Voor wie daar geen zin in heeft eerst maar even kort vooruit kijken. Een paar tips voor de agenda:

Donderdag 10 november lezing Dichterbij Jeroen; eerste resultaten van het technisch onderzoek naar de schilderijen van Jheronimus Bosch door Prof. Dr. Ron Spronk. (klik hier voor meer informatie)

Maandag 21 november vertoning van de film Creatief Den Dungen. Een kijkje bij verschillende creatieve Dungenaren, in de breedste vorm van het woord, vastgelegd door pastor van Beurden en Rien van Nuland. Ook het maken van een portret uit de serie Brabants Volk zal daarbij aan bod komen. De film wordt vertoond in de zaal van “Boer Goossens”, aanvang 20:00 uur.

Het eerste, fantastisch zomerse, oktoberweekend verliet ik in overleg toch maar even onze jaarlijkse familiedag en ging enthousiast naar het SM’s voor de lezing van Matthijs Ilsink over de vorderingen van het Bosch Research and Conservation Project. Helaas, tevergeefs; door gebrek aan belangstelling bleek de lezing niet door te gaan. Gewenste aanmelding over het hoofd gezien. Gelukkig was ik niet de enige; vijf spontaan gekomen bezoekers konden rechtsomkeer maken. Niet geheel ‘umsonst’; ter compensatie een gratis bezoek aan BYTS en een kopje koffie, waarvoor dank. Vervolgens ben ik, in de (ijdele) hoop dat men mij er miste, toch maar weer snel terug gegaan naar onze familiedag.

Het tweede oktoberweekend bleek totaal verregend. Iets wat ik pas merkte bij terugkeer op Eindhoven Airport. Terug uit Madrid na een welbesteed studieweekendje Prado! Maar daarover heb ik al verslag gedaan.

En dan…., de tweede uitvoering van onze lezing over het reconstructie project. Nu op een andere, ruimere locatie, maar in feite hetzelfde verhaal als bij de try-out in september, zij het enigszins aangepast. We hebben hierbij dankbaar rekening gehouden met alle waardevolle reacties. Beiden hebben we onze tekst enigszins ingekort, maar ik heb ook enkele belangrijke toevoegingen gedaan. Zo ben ik meteen begonnen met mijn opvatting over het feit dat we nog steeds streven naar een zo-goed-mogelijke reconstructie in plaats van gewoon ‘even’ een reproductie te schilderen.

Niet het eindelijke drieluik maar het proces en de kennisoverdracht staan voor ons voorop. Door onze wensen naar beneden bij te stellen zouden we niet alleen het eindresultaat, maar toch vooral ook de maatschappelijke en educatieve waarden dit project op voorhand tekort doen.

Ook heb ik op advies een duidelijke planning in beeld gebracht. Mijn verhaal begint eind 2008, toen ik de eerste aanzet heb gedaan en ons geplande programma loopt nu door tot en met 2016. Dat wil niet zeggen dat het project dan afgesloten moet worden. Nee, zeker niet, op basis van alle opgedane kennis en ervaringen kan ook daarna zinvol worden doorgeborduurd. Een gedetailleerd tijdschema plaatsen we binnenkort onder de kop projecten of liever nog op een afzonderlijk site, waar we nog verder op dergelijke zaken kunnen ingaan.

Een derde belangrijke opmerking is aandacht te schenken aan de financiering van het project. Dus ook daar is kort op ingegaan, maar zoals bij de vragenronde blijkt misschien nog niet duidelijk genoeg.

2e lezing over het reconstructieproject

Korte toelichting: Het project is in principe op te splitsen in drie onderdelen: voorbereidende studie met onderzoeken en experimenten, het wezenlijke schilderen van het drieluik, de kennisoverdracht met lezingen, publicaties, workshops, en dergelijke.

Dit is ook een belangrijke onderverdeling bij het financieringsplan. In het eerste onderdeel gaan erg veel tijd en dus ook kosten zitten, terwijl daar ogenschijnlijk weinig tastbaars uitkomt. Maar dit is wel bepalend voor de kwaliteit van het verdere verloop. Het tweede onderdeel is heel concreet en tastbaar en daardoor misschien ook het gemakkelijkst te financieren. Het derde onderdeel kan in principe selfsupporting zijn. Tegenover alle kosten moeten uiteindelijk ook baten staan.

Als ik me hierbij nu even beperk tot het schilderen van het drieluik zelf, dan kunnen we tegen een beperkte ondersteunig daar ook iedereen bij betrekken. Het bekijken van de uitvoering willen we graag laagdrempelig houden; dus hopelijk kostenloos voor bezoekers. Maar het delen van kennis en ervaring zal bij voorkeur gebeuren door middel van een jaarlijkse lezing en eventuele nieuwsbrieven. Deze zullen gratis zijn voor “vrienden van de reconstructie”. Deze betrokkenen maken het voor ons in feite ook mogelijk om bevindingen hopelijk binnenkort op een eigen ‘reconstructie’-website te publiceren, zodat het project het gewenste draagvlak krijgt dat nodig is voor sponsoren en subsidieverstrekkers.

Door € 20,- over te maken op rekening 1636.76.623 tnv "Stichting Reconstructie Tuin der Lusten" onder vermelding 'donatie 2012' steunt u dit project. In ruil daarvoor krijgt u een 'certificaat van betrokkenheid' en houden wij u graag op de hoogte van het verloop van het project.

Voor eenieder die dit waardevolle project een warm hart toedraagt en er vanaf het eerste uur bij betrokken wil zijn, kan dat vanaf nu door aan te sluiten bij de “Vrienden van de Reconstructie Tuin der Lusten”. Hoe? Door middel van een donatie, bijvoorbeeld zoals hiernaast aangegeven. De Stichting Reconstructie Tuin der Lusten heeft nu een eigen rekening geopend. Natuurlijk ontvangen we dan ook graag uw e-mail en/of adresgegevens waarop wij u op de hoogte kunnen houden. Totdat er een speciale website is kunt u deze gegevens doorsturen naar info@henkgroenendaal.com, waarna wij u om te beginnen alvast een ‘certificaat van betrokkenheid’ sturen.

In ruil voor een geringe donatie houden we deze vrienden dus met alle plezier gepast op de hoogte. Bij een ‘vaste jaarlijkse betrokkenheid’ kunnen we deze donateurs ook zomogelijk persoonlijk betrekken bij onze presentaties in 2016. Details worden, ook graag met inbreng van deze betrokkenen, verder uitgewerkt.

Ook na deze tweede lezing mochten we weer waardevolle reacties ontvangen. Bijvoorbeeld over het feit dat mijn verhaal toch soms nog enigszins vanuit een verdedigend oogpunt lijkt te komen en dus gerust hier en daar nog iets wervender mag zijn. Een zinvol en welkom advies waar ik graag rekening mee houd! “Minder statisch en meer beweging” was ook een goed advies waar ik me sowieso helemaal in kan vinden, maar de situatie liet dat deze keer helaas niet genoeg toe. Volgende keer hopelijk dus wel weer. Ook kan ik daarbij dan misschien nog meer materialen letterlijk ter hand nemen, waardoor de aanpak nog tastbaarder overkomt. En … een glaasje water zichtbaar binnen handbereik kan ook verdienstelijk zijn. Daar was weldegelijk aan gedacht maar helaas niet gezien.

Zoals je (HenkvdB) ziet wordt elke reactie dankbaar meegenomen in onze evaluatie, zodat we bij elke volgende gelegenheid iedereen nog sprankelender kunnen vertellen wat boeit. Dan nog een opmerking achteraf over mijn persoonlijke motivatie en betrokkenheid. Mijn voornaamste drijfveer is misschien een gezonde nieuwsgierigheid naar de gebruikte materialen en technieken en de daarmee bereikte resultaten. Maar toch ook het graag willen vertellen over mijn enthousiasme speelt een rol, waarbij het verzamelen en delen van kennis voor mij niet alleen leuk maar ook heel erg belangrijk zijn.

baltische staten

Tot slot Baltisch eikenhout. Voor mij al enige tijd vanzelfsprekend, maar niet iedereen weet dat Estland, Letland en Lithouwen samen de Baltische staten vormen. Hiernaast een kaartje dat meteen duidelijk de exacte ligging aangeeft. Helaas is daar meteen na de lezing ook niet naar gevraagd. Logisch want er waren al zoveel zinvolle vragen. Dank nog daarvoor.

Belangrijke les is ook om te zien hoe media al dan niet zijn omgegaan met onze presentatie. Vooropgesteld dat het merendeel door een overschot aan berichten geen aandacht kon schenken aan onze lezing, blijft er toch nog voldoende aandacht over. Maar een helder en wervend, kort en bondig persbericht blijft onontbeerlijk. Nu hebben sommige bladen eigenhandig dingen uit onze berichtgeving herschreven waardoor soms verwarring ontstaat. Een paar voorbeeldjes; in een blad lezen we dat de reconstructie al is gemaakt, terwijl we ergens anders lezen dat belangstellenden hun verhaal kunnen komen doen. Een blad werd te laat verspreid, dus niet op donderdag, zoals gewenst, maar op zaterdagochtend zoals bij ons niet ongebruikelijk. Jammer, te laat dus, maar ja daar kan het desbetreffende blad zelf waarschijnlijk weinig aan doen, dat is hopelijk zeer plaatselijk, iets van onze bezorger. Maar…, wellicht nog veel vervelender, hoor ik van kennissen dat een krant de lezing heeft aankondigd voor vrijdag 28 oktober, een week te laat dus. Hopelijk is die avond niemand tevergeefs gekomen.

Jheronimus Bosch Art Center

Maar onze inspanningen en alle publiciteit daar omheen heeft hoe dan ook velerlei aandacht getrokken. Allereerst de 40 geïnteresseerden die deze lezing bijwoonden.

Daags erna hebben we een kennismakingsgesprek gehad met bestuursleden van de Stichting Jheronimus Bosch Art Center, dat we als bijzonder plezierig en interessant kunnen bestempelen.

En…., afgelopen week belde Peter Pim Windhorst van Omroep Brabant mij onverwacht op, wat vrij snel resulteerde in een leuk gesprek met aansluitend interview. Toen ik maandagochtend op het punt stond de deur uit te gaan hoorde ik het bij toeval terug: verrassend en zeker met de gepaste aankondiging vooraf een erg leuk item! Voor de liefhebbers die het nu nog steeds niet beu zijn is hier het interview nog te beluisteren. Ook is hier het artikel van Peter Pim Windhorst terug te lezen.

Maar nu genoeg ‘gekletst’ (waarop hieronder reacties, tips en ideeën natuurlijk weer van harte welkom zijn), hoogste tijd om weer eens te gaan schilderen!

Graag weer tot ziens, Henk

* dit maandelijks overzicht is door technische problemen bij de provider een dagje later voltooid, maar dat lijkt me geen probleem)